قرار بگيرد . اكبرنامهء شيخ ابو الفضل ناگورى يكى از اين منابع مهمّ و جالب است كه چاپ مجدّد « 1 » آن بيش از كتب مشابه ديگر ضرورى مىنمايد « 2 » ، زيرا ارتباط تنگاتنگ ادبى ، اجتماعى ، نژادى و دينى بين ايران و هند در دوران سلاطين گوركانى ، دربار آن روز سلاطين ، بويژه دربار اكبر شاه ، را « دربار ثانى ايران ، بلكه دربار اصلى ايران » « 3 » قلمداد مىكرد و مسائل اجتماعى و سياسى ايران زمينه را براى هجرت هنرمندان ، بويژه نويسندگان و شاعران به اين كشور فراهم مىكرد تا اين طبقه با خيالىآسوده ، فارغ از آزارها و تضييقهاى اجتماعى و سياسى ، با بهره‌ورى از بذل و بخشش سلاطين گوركانى ، وزرا و سرداران ايشان به خلق آثار هنرى و ادبى بپردازند . بنابر استقصايى كه استاد احمد گلچين معانى « 4 » به عمل آورده‌اند ، تعداد كسانى كه از آغاز عهد شاه اسماعيل اوّل ( 907 ق . ) تا پايان كار شاه سلطان حسين صفوى ( 1135 ق . ) ، يعنى در مدتى نزديك به دو قرن و نيم ، ايران را به مقصد سرزمين هند ترك كرده‌اند ، هفتصد و چهل و پنج نفر بوده است كه از اين تعداد ، نه نفر در زمان ظهير الدين بابر شاه ، سى و سه نفر در زمان نصير الدين همايون پادشاه ، و دويست و پنجاه و نه نفر در دوران طلايى جلال الدين اكبر شاه در آن سرزمين رحل اقامت افكنده‌اند . البته رفتن اين گروه به شبه قارهء هند نه تنها از بىتوجّهى شاهان

--> ( 1 ) . نخستين‌بار جلد اوّل آن به اهتمام مولوى آغا احمد على و مولوى عبد الرحيم در 1877 ، جلد دوّم در 1879 ، و هر دو بخش جلد سوم در 1886 ، در كلكته به چاپ رسيده است . ( 2 ) . از جمله كتب ديگرى كه چاپ و نشر آن در همين ارتباط لازم و ضرورى است هشت بهشت تأليف بدليسى است در تاريخ سلاطين عثمانى كه در زمان شاه اسماعيل اوّل تأليف شده است . نگارنده تصحيح و تحشيهء آن را از روى سه نسخهء اقدم و اصح در دست دارد . ( 3 ) . محمد تقى بهار ، سبك‌شناسى ، ج 3 ، ص 275 . ( 4 ) . كاروان هند ، ج 1 ، مقدّمه ، ص چهار و پنج .